Cholesterol cao và những nguy cơ bạn cần biết

296

Tổng quan

Cholesterol là một chất sáp được tìm thấy trong máu. Cơ thể cần cholesterol để xây dựng các tế bào khỏe mạnh nhưng lượng cholesterol cao có thể khiến gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Khi cholesterol cao có thể phát triển các chất béo tích tụ trong mạch máu. Cuối cùng những chất lắng đọng này phát triển trong mạch máu khiến máu khó lưu thông qua các động mạch. Đôi khi chúng có thể đột ngột vỡ ra và tạo thành cục máu đông gây đau tim hoặc đột quỵ.

Cholesterol cao có thể do di truyền nhưng nó thường là kết quả của những lựa chọn lối sống không lành mạnh, khiến nó có thể phòng ngừa và điều trị được.

Một chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên và đôi khi dùng thuốc có thể giúp giảm lượng cholesterol cao.

cholesterol cao

Triệu chứng của cholesterol cao

Cholesterol cao không có triệu chứng. Xét nghiệm máu là cách duy nhất để phát hiện có mắc bệnh hay không.

Khi nào nên đi khám bác sĩ

Nên đi kiểm tra cholesterol từ một đến hai năm với nam giới từ 45 – 65 tuổi và 55-65 tuổi ở nữ giới. Những người trên 65 tuổi nên đi kiểm tra cholesterol hàng năm.

Nguyên nhân gây cholesterol cao

Cholesterol được vận chuyển qua máu và gắn với protein. Sự kết hợp giữa protein và cholesterol này được gọi là lipoprotein.

Có nhiều loại cholesterol khác nhau, dựa trên những gì lipoprotein mang theo. Chúng gồm:

  • Lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL), thường gọi là cholesterol “xấu” giúp vận chuyển các phần tử cholesterol đi khắp cơ thể. Cholesterol LDL tích tụ trong thành động mạch, khiến chúng trở nên cứng và thu hẹp.
  • Lipoprotein tỷ trọng thấp (HDL), thường gọi là cholesterol “tốt”, thu nạp cholesterol dư thừa và đưa nó trở lại gan để phân hủy.

Xét nghiệm lipid máu cũng thường đo chất béo trung tính, một loại chất béo trong máu. Có chất béo trung tính cao (triglycerides cao) cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Các yếu tố có thể kiểm soát như lười vận động, béo phì và chế độ ăn uống không lành mạnh góp phần làm tăng mức cholesterol và chất béo trung tính có hại.

Các yếu tố ngoài tầm kiểm soát cũng đóng một vai trò nào đó ví dụ như cấu tạo gen có thể khiến có thể khó loại bỏ cholesterol LDL khỏi máu hoặc phân hủy nó trong gan.

Các tình trạng y tế có thể gây ra mức cholesterol không tốt cho sức khỏe bao gồm:

Mức độ cholesterol cũng có thể trở nên tồi tệ hơn do một số loại thuốc đang sử dụng cho các vấn đề sức khỏe khác như:

  • Thuốc trị mụn
  • Trị ung thư
  • Điều trị huyết áp cao
  • Điều trị HIV/AIDS
  • Điều trị rối loạn nhịp tim
  • Cấy ghép nội tạng

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh

Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mức cholesterol không lành mạnh bao gồm:

  • Ăn kiêng: Ăn quá nhiều chất béo bão hòa hoặc chất béo chuyển hóa có thể dẫn tới mức cholesterol không tốt cho sức khỏe. Chất béo bão hòa được tìm thấy trong các miếng thịt béo và các sản phẩm từ sữa đầy đủ chất béo. Chất béo chuyển hóa thường được tìm thấy trong đồ ăn nhẹ hoặc đồ ăn đóng gói.
  • Béo phì
  • Lười vận động
  • Hút thuốc lá
  • Sử dụng rượu bia
  • Tuổi tác: Phổ biến ở những người từ 40 tuổi trở lên. Khi cơ thể già đi, gan mất dần khả năng tiêu hủy cholesterol LDL.

Các biến chứng của cholesterol cao

Cholesterol cao có thể gây ra sự tích tụ nguy hiểm của cholesterol và các chất lắng đọng khác trên thành động mạch của bạn gây ra xơ vữa động mạch.

Những mảng bám này có thể khiến giảm lưu lượng máu qua động mạch và gây ra các biến chứng nguy hiểm như:

  • Đau tức ngực: Nếu các động mạch cung cấp máu cho tim bị tắc có thể gây đau thắt ngực và các triệu chưungs khác của bệnh động mạch vành.
  • Đau tim: Nếu các mảng xơ vữa bị vỡ ra khiến hình thành các cục máu đông tại vị trí vỡ gây tắc dòng chảy của máu hoặc vỡ ra làm tắc nghẽn động mạch ở hạ lưu. Nếu máu đến một phần của tim ngừng lại sẽ dẫn tới đau tim (nhồi máu cơ tim).
  • Đột quỵ: Tương tự cơn đau tim, đột quỵ xảy ra khi các cục máu đông ngăn chặn dòng máu đến một phần của não.

Phòng ngừa cholesterol cao

Cùng những thay đổi lối sống có lợi cho tim mạch có thể làm giảm cholesterol của bạn có thể giúp ngăn ngừa bạn bị cholesterol cao ngay từ đầu. Để giúp ngăn ngừa cholesterol cao, bạn có thể:

  • Ăn một chế độ ăn ít muối, nhấn mạnh trái cây, rau và ngũ cốc nguyên hạt
  • Hạn chế ăn nhiều mỡ động vật và sử dụng vừa phải chất béo tốt
  • Giảm thêm cân và duy trì cân nặng hợp lý
  • Từ bỏ hút thuốc
  • Tập thể dục vào hầu hết các ngày trong tuần ít nhất 30 phút
  • Uống rượu có chừng mực, nếu có
  • Quản lý căng thẳng

Chẩn đoán

Xét nghiệm máu để kiểm tra mức cholesterol – được gọi là xét nghiệm lipid máu cho biết

  • Tổng lượng chất béo
  • Cholesterol LDL
  • HDL cholesterol
  • Triglyceride – một loại chất béo trong máu

Cần nhịn ăn, uống ngoài nước từ 9 – 12 tiếng trước khi xét nghiệm. Một số xét nghiệm cholesterol không yêu cầu nhịn ăn, hãy làm theo hướng dẫn của bác sĩ.

Trẻ em và xét nghiệm cholesterol

Theo khuyến cáo của Viện Tim, Phổi và Máu Hoa Kỳ, với hầu hết trẻ em, nên làm xét nghiệm sàng lọc cholesterol trong độ tuổi từ 9 – 11 và sau đó lặp lại sau mỗi 5 năm.

Nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh tim khởi phát sớm hoặc tiền sử bệnh nhân béo phì hoặc tiểu đường, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm cholesterol sớm hơn hoặc thường xuyên hơn.