Bệnh Thiếu máu: Triệu chứng, nguyên nhân và điều trị

278

Tổng quan

Bệnh thiếu máu (Anemia) là tình trạng cơ thể thiếu các tế bào hồng cầu khỏe mạnh để vận chuyển đủ oxy đến các mô của cơ thể.

Thiếu máu còn được gọi là hemoglobin thấp, khiến cơ thể cảm thấy mệt mỏi và yếu ớt.

Có nhiều dạng thiếu máu, mỗi dạng đều có nguyên nhân riêng. Thiếu máu có thể tạm thời hoặc lâu dài và có thể từ nhẹ tới nặng. Hấu hết các trường hợp thiếu máu đều có nhiều hơn 1 nguyên nhân.

Hãy đi khám bác sĩ ngay nếu bạn nghi ngờ mình bị thiếu máu. Nó có thể là một dấu hiệu cảnh báo bệnh nghiêm trọng.

Các phương pháp điều trị bệnh thiếu màu tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, bao gồm việc uống bổ sung đến các thủ thuật y tế. Bạn có thể ngăn ngừa một số loại bệnh thiếu máu bằng cách ăn một chế độ ăn uống lành mạnh và đa dạng.

benh thieu mau la gi

Các loại bệnh thiếu máu

  • Thiếu máu bất sản (Aplastic anemia)
  • Thiếu máu do thiếu sắt (Iron deficiency anemia)
  • Thiếu máu hồng cầu hình lưỡi liềm (Sickle cell anemia)
  • Bệnh Thalassemia
  • Thiếu máu do thiếu vitamin (Vitamin deficiency anemia)

Triệu chứng của bệnh thiếu máu

Các dấu hiệu và triệu chứng thiếu máu khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của bệnh thiếu máu ở mỗi người. Một số người bị thiếu máu nhưng không có triệu chứng nào.

Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh thiếu máu có thể bao gồm:

  • Mệt mỏi
  • Yếu đuối
  • Da nhợt nhạt hoặc hơi vàng
  • Nhịp tim bất thường
  • Khó thở
  • Chóng mặt hoặc choáng váng
  • Tức ngực
  • Tay chân lạnh toát
  • Nhức đầu

Ban đầu, thiếu máu có thể rất nhẹ mà bạn không nhận thấy. Nhưng các triệu chứng xấu đi khi tình trạng thiếu máu trầm trọng hơn.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Hãy đi khám bác sĩ nếu bạn cảm thấy mệt mỏi không có nguyên nhân. Mệt mỏi có rất nhiều nguyên nhân ngoài thiếu máu, vì vậy đừng cho rằng bạn bị mệt thì chỉ do thiếu máu. Một số người biết rằng huyết sắc tố của họ thấp, chứng tỏ họ bị thiếu máu khi đi hiến máu.

Nếu bạn được thông báo rằng không thể hiến tặng máu vì lượng hemoglobin thấp, hãy đi khám bác sĩ.

Nguyên nhân ra thiếu máu

Thiếu máu có thể là do một tình trạng bệnh bẩm sinh hoặc do bạn mắc phải. Thiếu máu xảy ra khi máu của bạn không có đủ hồng cầu.

Một số lý do gây ra bệnh thiếu máu bao gồm:

  • Cơ thể bạn không tạo đủ tế bào hồng cầu
  • Mất máu nhiều khiến cơ thể mất đi các tế bào hồng cầu quá số lượng được thay thế
  • Cơ thể tự phá hủy các tế bào hồng cầu

Tế bào hồng cầu có chức năng gì?

Cơ thể chúng ta tạo ra ba loại tế bào máu:

  • Tế bào bạch cầu: Chống lại nhiễm trùng
  • Tế bào tiểu cầu: Giúp đông máu
  • Tế bào hồng cầu: Giúp mang oxy từ phổi đến phần còn lại của cơ thể và carbon dioxide từ cơ thể trở lại phổi.

Các tế bào hồng cầu chứa hemoglobin – một loại protein giàu sắt giúp cho máu có màu đỏ. Hemoglobin cho phép các tế bào hồng cầu mang oxy từ phổi của bạn đến tất cả các bộ phận của cơ thể và mang carbon dioxide quay ngược trở lại phổi khi chúng ta thở ra.

Hầu hết các tế bào máu, bao gồm cả tế bào hồng cầu đều được sản xuất thường xuyên tại tủy xương. Để sản xuất hemoglobin và tế bào hồng cầu, cơ thể chúng ta cần sắt, vitamin B12, folate và các chất dinh dưỡng khác có thể được cung cấp từ chế độ ăn hàng ngày.

Nguyên nhân gây thiếu máu

Các loại thiếu máu khác nhau có những nguyên nhân khác nhau. Chúng có thể bao gồm:

  • Thiếu máu do thiếu sắt: Loại thiếu máu phổ biến nhất này do cơ thể thiếu sắt. Nếu không đủ sắt, tủy xương không thể sản xuất đủ hemoglobin cho các tế bào hồng cầu.
  • Thiếu sắt do thiếu vitamin: Ngoài sắt, cơ thể cũng cần folate và vitamin B12 để sản xuất đủ tế bào hồng cầu khỏe mạnh. Chế độ ăn uống thiếu những chất này và một số chất dinh dưỡng quan trọng khác có thể giảm số lượng hồng cầu được sản xuất. Một số người không thể hấp thụ được vitamin B12 có thể dẫn tới bệnh thiếu máu ác tính.
  • Thiếu máu do chứng viêm: Một số bệnh như HIV/AIDS, viêm khớp dạng thấp, bệnh thận, bệnh Crohn và các bệnh viêm cấp tính, mãn tính khác cũng có thể cản trở việc cơ thể sản xuất các tế bào hồng cầu.
  • Thiếu máu bất sản: Bệnh thiếu máu nguy hiểm đến tính mạng hiếm gặp này xảy ra khi cơ thể bạn không sản xuất đủ tế bào hồng cầu. Nguyên nhân của thiếu máu bất sản bao gồm nhiễm trùng, một số loại thuốc, bệnh tự miễn dịch và tiếp xúc với hóa chất độc hại.
  • Chứng thiếu máu liên quan đến bệnh tủy xương: Nhiều loại bệnh như bệnh bạch cầu, bệnh xơ tủy có thể gây thiếu máu do ảnh hưởng đến quá trình sản xuất máu trong tủy xương của bạn.
  • Chứng thiếu máu tán huyết miễn dịch: Nhóm bệnh thiếu máu não này phát triển khi các tế bào hồng cầu bị phá hủy nhanh hơn mức tủy xương có thể sản xuất ra.
  • Thiếu máu hồng cầu hình liềm: Tình trạng di truyền và đôi khi nghiêm trọng là thiếu máu huyết tán. Nguyên nhân do một dạng hemoglobin bị khuyến khuyết buộc các tế bào hồng cầu phải có hình dạng hình lưỡi liềm bất thường. Các tế bào máu này sớm chết đi dẫn đến tình trạng thiếu hồng cầu mãn tính.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh thiếu máu

Một số yếu tố dưới đây có thể làm tăng nguy cơ thiếu máu của bạn:

  • Ăn uống thiếu khoa học, thiếu vitamin và khoáng chất: Chế độ ăn thiếu sắt, vitamin B-12, folate làm tăng nguy cơ thiếu máu.
  • Mắc bệnh rối loạn đường ruột: Bị rối loạn đường ruột ảnh hưởng đến sự hấp thụ chất dinh dưỡng trong ruột non của bạn như bệnh Crohn và bệnh Celiac, khiến bạn có nguy cơ bị thiếu máu.
  • Phụ nữ đến kỳ kinh nguyệt: Nói chung, phụ nữ chưa mãn kinh có nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt cao hơn nam giới và phụ nữ sau mãn kinh. Mỗi kỳ kinh nguyệt làm mất đi một lượng lớn sắt ở phụ nữ.
  • Mang thai: Mang thai và không bổ sung vitamin tổng hợp có axit folic và sắt sẽ làm tăng nguy cơ thiếu máu.
  • Mắc các bệnh mãn tính: Nếu bạn bị ung thư, suy thận hoặc một số bệnh mãn tính khác, bạn có thể có nguy cơ bị thiếu máu của bệnh mãn tính. Những tình trạng này có thể dẫn đến sự thiếu hụt các tế bào hồng cầu.

Mất máu từ các vết loét hoặc do các lý do khác trong cơ thể có thể làm cạn kiệt kho dự trữ sắt của cơ thể, dẫn đến chứng thiếu máu do thiếu sắt.

  • Tiền sử bệnh của gia đình: Nếu gia đình bạn có tiền sử bị thiếu máu di truyền, chẳng hạn như thiếu máu hồng cầu hình liềm, bạn cũng có thể có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
  • Các yếu tố khác: Tiền sử mắc một số bệnh nhiễm trùng, bệnh máu và rối loạn tự miễn dịch làm tăng nguy cơ thiếu máu. Nghiện rượu, tiếp xúc với hóa chất độc hại và sử dụng một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hồng cầu và dẫn đến thiếu máu.
  • Tuổi tác: Những người trên 65 tuổi có nhiều nguy cơ bị thiếu máu cao hơn người trẻ.

Các biến chứng của bệnh thiếu máu

Nếu không được điều trị, thiếu máu có thể gây ra nhiều biến chứng sức khỏe như:

  • Thiếu máu trầm trọng có thể khiến bạn mệt mỏi đến mức không thể hoàn thành các công việc hàng ngày.
  • Các biến chứng khi mang thai: Phụ nữ mang thai bị thiếu máu do thiếu folate có thể dễ bị các biến chứng nguy hiểm như sinh non.
  • Các vấn đề về tim: Thiếu máu có thể dẫn đến nhịp tim nhanh hoặc không đều (loạn nhịp tim). Khi bạn bị thiếu máu, tim của bạn bơm nhiều máu hơn để bù đắp lượng oxy thiếu trong máu. Điều này có thể dẫn khiến to tim hoặc suy tim.
  • Nguy cơ tử vong: Một số biến chứng của thiếu máu bẩm sinh di truyền như thiếu máu hồng cầu hình liềm có thể dẫn đến các biến chứng đe dọa tính mạng. Mất nhiều máu nhanh chóng dẫn đến thiếu máu cấp tính, nguy hiểm và có thể gây tử vong. Ở những người lớn tuổi, thiếu máu có liên quan đến tăng nguy cơ tử vong.

Chẩn đoán bệnh thiếu máu

Để chẩn đoán bệnh thiếu máu, bác sĩ có thể hỏi bạn về tiền sử bệnh của gia đình bạn, thực hiện khám sức khỏe và thực hiện các xét nghiệm sau:

  • Công thức máu toàn bộ (CBC): Được sử dụng để đếm số lượng tế bào máu trong một mẫu máu của bạn. Với bệnh thiếu máu, bác sĩ có thể quan tâm đến mức độ của các tế bào hồng cầu hematocrit và hemoglobin có trong máu của bạn.

Giá trị hematocrit ở người trưởng thành khỏe mạnh nói chung là từ 38,3% – 48,6% với nam và 35,5% và 44,9% ở nữ. Giá trị hemoglobin ở người trưởng thành khỏe mạnh thường là 13,2 – 16,6g trên mỗi decilit với nam và 11,6 – 15g trên mỗi decilit ở nữ. Các giá trị này có thể hơi khác nhau giữa các cơ sở y tế khác nhau.

Con số có thể thấp hơn với những người thường xuyên có các hoạt động thể chất cường độ cao, đang mang thai hoặc người lớn tuổi. Hút thuốc và ở độ cao có thể làm tăng số lượng lên.

  • Một xét nghiệm để xác định kích thước và hình dạng và màu sắc bất thường của các tế bào hồng cầu của bạn

Kiểm tra chẩn đoán bổ sung

Nếu bạn nhận được chẩn đoán thiếu máu, bác sĩ có thể yêu cầu các xét nghiệm khác để xác định rõ nguyên nhân gây thiếu máu. Đôi khi, có thể cần nghiên cứu mẫu tủy xương của bạn để chẩn đoán bệnh thiếu máu.

Điều trị

Các phương pháp điều trị bệnh thiếu máu trong bài viết này chỉ mang tính kiến thức. Khuyến cáo mọi người không thử hoặc làm theo bất kỳ phương pháp điều trị nào dưới đây. Khi có triệu chứng của bệnh thiếu máu, hãy đi khám bác sĩ để được tư vấn các phương pháp điều trị chính thống và an toàn nhất.

Việc điều trị bệnh thiếu máu phụ thuộc vào nguyên nhân của bệnh.

  • Điều trị Thiếu máu do sắt:

Điều trị cho dạng thiếu máu này thường b ao gồm việc bổ sung sắt và thay đổi chế độ ăn uống của bạn. Với một số người, điều này liên quan đến việc tiêm sắt qua tĩnh mạch.

Nếu nguyên nhân thiếu sắt do mất máu, không phải do hành kinh thì cần xác định được nguồn chảy máu và cầm máu. Điều này có thể sẽ cần phải phẫu thuật nếu bạn bị mất máu do các vết thương bên trong cơ thể.

  • Điều trị chứng thiếu máu do thiếu vitamin:

Điều trị thiếu hụt axit folic (folate) và vitamin C liên quan đến việc bổ sung chế độ ăn uống và tăng các chất dinh dưỡng này lên trong chế độ ăn uống của bạn.

Nếu hệ tiêu hóa của bạn gặp khó khăn trong việc hấp thụ vitamin B12 từ thực phẩm, bạn có thể sẽ cần tiêm vitamin B12. Ban đầu có thể bạn phải tiêm cách ngày, sau đó chỉ cần tiêm một lần mỗi tháng, có thể kéo dài suốt đời, tùy thuộc vào tình trạng bệnh của bạn.

  • Điều trị chứng thiếu máu do bệnh mãn tính:

Không có phương pháp điều trị cụ thể. Các bác sĩ sẽ tập trung vào điều trị các căn bệnh tiềm ẩn. Nếu các triệu chứng trở nên nghiêm trọng có thể sẽ cần truyền máu hoặc tiêm hormone tổng hợp thường do thận sản xuất (erythropoietin) có thể giúp kích thích sản xuất hồng cầu, giúp cơ thể đỡ mệt mỏi.

  • Điều trị Thiếu máu bất sản:

Điều trị chứng thiếu máu này có thể bao gồm việc truyền máu để gia tăng lượng hồng cầu. Bạn có thể cần cấy ghép tủy xương nếu tủy xương của bạn không thể tạo ra các tế bào máu khỏe mạnh.

  • Điều trị Chứng thiếu máu liên quan đến bệnh tủy xương:

Điều trị các bệnh khác nhau này có thể sử dụng thuốc, hóa trị hoặc cấy ghép tủy xương.

  • Điều trị chứng thiếu máu tán huyết miễn dịch:

Kiểm soát bệnh thiếu máu huyết tán bao gồm việc tránh dùng các loại thuốc ảnh hưởng, điều trị nhiễm trùng và sử dụng thuốc ức chế hệ thống miễn dịch có thể tấn công các tế bào hồng cầu của bạn.

Thiếu máu huyết tán nặng thường cần phải điều trị liên tục.

  • Điều trị chứng thiếu máu hồng cầu hình liềm:

Điều trị có thể bao gồm thở oxy, sử dụng thuốc giảm đau, dịch uống và truyền tĩnh mạch giúp giảm đau và ngăn ngừa biến chứng.

Các bác sĩ cũng có thể đề nghị truyền máu, bổ sung axit folic và thuốc kháng sinh.

Một loại thuốc ung thư được gọi là hydroxyureu (Droxia, Hydrea, Siklos) cũng được sử đụng để điều trị bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm.

  • Điều trị bệnh Thalassemia:

Hầu hết các dạng thalasseemia đều nhẹ và không cần điều trị.

Các dạng thalassemia nghiêm trọng hơn thường cần truyền máu, bổ sung axit folic, sử dụng thuốc hoặc cắt bỏ lá lách hoặc cấy ghép tế bào gốc và tủy xương.

Phòng ngừa bệnh thiếu máu

Nhiều loại thiếu máu không thể ngăn ngừa được. Nhưng bạn có thể phòng tránh thiếu máu do thiếu sắt và thiếu máu do thiếu vitamin bằng một chế độ ăn uống giàu vitamin và khoáng chất bao gồm:

  • Sắt: Thực phẩm giàu chất sắt bao gồm thịt bò và các loại thịt khác, đậu, đậu lăng, ngũ cốc tăng cường chất sắt, rau lá xanh đậm và trái cây sấy khô.
  • Folate: Chất dinh dưỡng này, và axit folic dạng tổng hợp của nó, có thể được tìm thấy trong trái cây và nước ép trái cây, rau lá xanh đậm, đậu xanh, đậu tây, đậu phộng và các sản phẩm ngũ cốc, chẳng hạn như bánh mì, ngũ cốc, mì ống và gạo.
  • Vitamin B-12: Thực phẩm giàu vitamin B-12 bao gồm thịt, các sản phẩm từ sữa, ngũ cốc tăng cường và các sản phẩm từ đậu nành.
  • Vitamin C: Thực phẩm giàu vitamin C bao gồm trái cây và nước trái cây họ cam quýt, ớt, bông cải xanh, cà chua, dưa và dâu tây. Những chất này cũng giúp tăng khả năng hấp thụ sắt.

Nếu bạn lo lắng về việc cơ thể không hấp thụ đủ vitamin và khoáng chất từ ​​thực phẩm, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ xem có nên sử dụng thêm một số loại vitamin tổng hợp hay không nhé.