Bệnh vô sinh: Triệu chứng và nguyên nhân

275

Tổng quan

Vô sinh được định nghĩa là không thể có thai mặc dù quan hệ tình dục thường xuyên, không có biện pháp tránh thai trong ít nhất một năm với hầu hết các cặp vợ chồng.

Vô sinh có thể do vấn đề ở một trong hai người hoặc cả hai hoặc do sự kết hợp của các yếu tố cản trở việc mang thai. May mắn thay, có rất nhiều liệu pháp an toàn và hiệu quả giúp cải thiện đáng kể khả năng mang thai.

Triệu chứng của vô sinh

Triệu chứng của vô sinh đơn giản chính là không thể mang thai. Có thể không có các triệu chứng rõ ràng khác.

Đôi khi phụ nữ bị vô sinh có thể có kinh nguyệt không đều hoặc không có kinh. Trong một số trường hợp, nam giới bị vô sinh có thể có một số dấu hiệu của các vấn đề nội tiết tố như thay đổi về sự phát triển của tóc hoặc chức năng tình dục.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Phụ nữ nên nói chuyện và nhờ tư vấn từ bác sĩ sớm hơn nếu:

  • Từ 35 tuổi trở nên và đã cố gắng thụ thai trong 6 tháng hoặc lâu hơn
  • Trên 40 tuổi
  • Có kinh nguyệt không đều hoặc không có
  • Kỳ kinh nguyệt rất đau
  • Đã gặp các vấn đề về khả năng sinh sản
  • Đã được chẩn đoán mắc bệnh lạc nội mạc tử cung hoặc viêm vùng chậu
  • Đã sảy thai nhiều lần
  • Đã điều trị ung thư

Nam giới cũng nên nhờ bác sĩ tư vấn nếu họ có:

  • Số lượng tinh trùng thấp hoặc các vấn đề khác với tinh trùng
  • Tiền sử các vấn đề về tinh hoàn, tuyến tiền liệt hoặc tình dục
  • Đang điều trị ung thư
  • Tinh hoàn nhỏ hoặc sưng ở bìu
  • Những người khác trong gia đình có vấn đề về vô sinh

Nguyên nhân gây vô sinh

Tất cả các bước trong quá trình rụng trứng và tuhj tinh cần phải diễn ra chính xác để có thai. Đôi khi các vấn đề gây vô sinh ở các cặp vợ chồng xuất hiện ngay từ khi mới sinh và đôi khi có thể phát triển trong cuộc sống sau này.

Nguyên nhân gây vô sinh có thể ảnh hưởng tới một hoặc cả 2 người, cũng có thể không rõ nguyên nhân.

Nguyên nhân gây vô sinh ở nam giới

  • Gặp bất thường trong sản xuất tinh trùng: Do tinh hoàn không phát triển, khiếm khuyết di truyền, các vấn đề sức khỏe khác như tiểu đường, các bệnh nhiễm trùng như chlamydia, lậu, quai bị hoặc HIV. Các tĩnh mạch to trong tinh hoàn (giãn tĩnh mạch thừng tinh) cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng của tinh trùng.
  • Các vấn đề với việc cung cấp tinh trùng: Do các vấn đề về tình dục như xuất tinh sớm, một số bệnh di truyền như bệnh xơ nang, các vấn đề về cấu trúc như tắc nghẽn trong tinh hoàn hoặc tổn thương cơ quan sinh sản.
  • Tiếp xúc với môi trường độc hại: Ví dụ như thuốc trừ sâu, các hóa chất và bức xạ. Hút thuốc lá, sử dụng rượu và các chất kích thích khác, sử dụng thuốc điều trị nhiễm trùng do vi khuẩn, huyết áp cao, trầm cảm cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Thường xuyên tắm bồn nước nóng, phòng tắm hơi khiến tăng nhiệt độ cơ thể cũng có thể ảnh hưởng đeén việc sản xuất tinh trùng.
  • Điều trị ung thư: Bao gồm cả xạ trị và hóa trị. Điều trị ung thư làm giảm khả năng sản xuất tinh trùng.

Nguyên nhân vô sinh ở nữ

Nguyên nhân của vô sinh nữ có thể bao gồm:

  • Rối loạn chu kỳ kinh nguyệt ảnh hưởng đến việc giải phóng trứng từ buồng trứng. Chúng bao gồm các rối loạn nội tiết tố như hôi jchứng buồng trứng đa nang. Tăng prolactin máu cũng có thể cản trở quá trình rụng trứng. Quá nhiều hormone tuyến giáp (cường giáp) hoặc quá ít (suy giáp) có thể ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt hoặc gây vô sinh. Các nguyên nhân cơ bản khác có thể bao gồm tập luyện quá sức, rối loạn ăn uống hoặc khối u.
  • Các bất thường ở tử cung hoặc cổ tử cung: Bao gồm các bất thường với cổ tử cung, polyp trong tử cung hoặc hình dạng của tử cung. Các khối u không phải ung thư trong thành tử cung (u xơ tử cung) có thể gây vô sinh do tắc ống dẫn trứng hoặc ngăn cản trứng thụ tinh làm tổ trong tử cung.
  • Tổn thương hoặc tắc nghẽn ống dẫn trứng: Thường do viêm ống dẫn trứng (viêm vòi trứng). Điều này có thể là kết quả của bệnh viêm vùng chậu, lạc nội mạc tử cung.
  • Lạc nội mạc tử cung: Xảy ra khi mô nội mạc tử cung phát triển bên ngoài tử cung, có thể ảnh hưởng đến chức năng của buồng trứng, tử cung và ống dẫn trứng.
  • Suy buồng trứng nguyên phát (mãn kinh sớm): Khi buồng trứng ngừng hoạt động và kinh nguyệt kết thúc trước 40 tuổi. Dù nguyên nhân thường không được làm rõ nhưng một số yếu tố liên quan tới mãn kinh sớm bao gồm các bệnh hệ miễn dịch, một số tình trạng di truyền như hội chứng Turner hoặc người mang mầm bệnh hội chứng X mong manh và điều trị bằng bức xạ hoặc hóa trị.
  • Dính vùng chậu: Dải mô sẹo liên kết các cơ quan có thể hình thành sau nhiễm trùng vùng chậu, viêm ruột thừa, lạc nội mạc tử cung hoặc phẫu thuật vùng bụng hoặc vùng chậu.
  • Điều trị ung thư: Một số bệnh ung và điều trị ung thư bằng xạ trị và hóa trị cũng ảnh hưởng tới khả năng sinh sản.

Các yếu tố tăng nguy cơ bị vô sinh

Nhiều yếu tố nguy cơ gây vô sinh ở cả nam và nữ là như nhau. Chúng bao gồm:

  • Tuổi tác: Khả năng sinh sản ở phụ nữ giảm dần theo độ tuổi, đặc biệt là ở độ tuổi giữa 30 và giảm mạnh sau 37. Vô sinh ở phụ nữ lớn tuổi có thể do số lượng và chất lượng trứng thấp hơn và cũng có thể do các vấn đề sức khỏe ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Chức năng sinh sản của nam giới trên 40 tuổi có thể kém hơn nam giới trẻ tuổi.
  • Sử dụng thuốc lá: Hút thuốc lá làm giảm khả năng mang thai. Hút thuốc cũng giảm hiệu quả có thể của việc điều trị khả năng sinh sản. Tình trạng sảy thai thường xảy ra ở phụ nữ hút thuốc hơn. Hút thuốc cũng có thể làm tăng nguy cơ rối loạn cương dương và suy giảm số lượng tinh trùng.
  • Sử dụng rượu: Với phụ nữ, không có mức sử dụng rượu nào là an toàn khi thụ thai hoặc mang thai. Sử dụng rượu góp phần gây vô sinh. Với nam giới, sử dụng rượu nặng làm giảm số lượng và khả năng di chuyển của tinh trùng.
  • Thừa cân: Thừa cân làm tăng nguy cơ bị vô sinh ở cả hai giới và góp phần gây suy giảm số lượng tinh trùng ở nam giới.
  • Suy dinh dưỡng: Những phụ nữ có nguy cơ gặp các vấn đề về khả năng sinh sản bao gồm những người bị rối loạn ăn uống như chán ăn, ăn vô độ và những người ăn theo chế độ ăn kiêng rất ít calo.
  • Lười vận động: Gây béo phì, tăng nguy cơ bị vô sinh.

Chẩn đoán

Trước khi xét nghiệm vô sinh, bác sĩ hoặc phòng khám sẽ tìm hiểu thói quen tình dục của bạn và có thể đưa ra các khuyến nghị để cải thiện cơ hội mang thai. Ở một số cặp vợ chồng hiếm muộn không tìm ra nguyên nhân cụ thể.

Đánh giá vô sinh có thể tốn kém và đôi khi bao gồm các thủ tục không thoải mái.

Kiểm tra cho nam giới

Khả năng sinh sản của nam giới đòi hỏi tinh hoàn phải sản xuất đủ lượng tinh trùng khỏe mạnh và tinh trùng đó được xuất tinh vào âm đạo và đi gặp trứng một cách hiệu quả. Các xét nghiệm vô sinh nam cố gắng xác định xem có bất kỳ quá trình nào trong số này bị suy giảm hay không.

Bạn có thể khám sức khỏe tổng quát, bao gồm cả khám bộ phận sinh dục. Các xét nghiệm cụ thể về khả năng sinh sản có thể bao gồm:

  • Phân tích tinh dịch
  • Kiểm tra nội tiết tố
  • Xét nghiệm di truyền
  • Sinh thiết tinh hoàn
  • Chụp xét nghiệm hình ảnh như MRI, siêu âm trực tràng hoặc bìu, kiểm tra ống dẫn tinh
  • Kiểm tra chuyên khoa khác

Kiểm tra cho phụ nữ

Khả năng sinh sản của phụ nữ phụ thuộc vào việc buồng trứng phóng ra những quả trứng khỏe mạnh. Đường sinh sản phải cho phép trứng đi vào ống dẫn trứng và kết hợp với tinh trùng để thụ tinh. Trứng đã thụ tinh phải đi đến tử cung và làm tổ trong lớp niêm mạc. Các xét nghiệm vô sinh nữ cố gắng tìm xem có bất kỳ quá trình nào trong số này bị suy giảm hay không.

Bạn có thể khám sức khỏe tổng quát, bao gồm khám phụ khoa định kỳ. Các xét nghiệm cụ thể về khả năng sinh sản có thể bao gồm:

  • Xét nghiệm máu đo nồng độ hormone để xác định khả năng rụng trứng
  • Chụp siêu âm
  • Kiểm tra dự trữ buồng trứng
  • Kiểm tra hormone khác
  • Xét nghiệm hình ảnh

Tùy thuộc vào tình huống của có thể sẽ cần sử dụng các phương pháp chẩn đoán sau:

  • Nội soi tử cung
  • Nội soi ổ bụng

Không phải ai cũng cần phải làm tất cả, thậm chí nhiều xét nghiệm trước khi tìm ra nguyên nhân vô sinh. Bạn và bác sĩ của bạn sẽ quyết định bạn sẽ có những xét nghiệm nào và khi nào.

Phòng ngừa bệnh vô sinh

Một số loại vô sinh không thể ngăn ngừa được. Nhưng một số chiến lược có thể giúp gia tăng cơ hội mang thai hơn.

Với các cặp đôi

Quan hệ tình dục thường xuyên nhiều lần vào khoảng thời gian rụng trứng để tăng tỷ lệ mang thai. Giao hợp bắt đầu ít nhất năm ngày trước và cho đến một ngày sau khi rụng trứng sẽ cải thiện cơ hội mang thai.

Sự rụng trứng thường xảy ra vào giữa chu kỳ kinh nguyệt với hầu hết phụ nữ có chu kỳ kinh nguyệt cách nhau 28 ngày.

Với nam giới

Dù hầu hết các loại vô sinh không thể ngăn ngừa được ở nam giới nhưng các chiến lược dưới đây sẽ giúp bạn hạn chế khả năng bị vô sinh:

  • Tuyệt đối không sử dụng ma túy và hạn chế thuốc lá, rượu bia
  • Tránh tắm nước quá nóng và thường xuyên
  • Tránh tiếp xúc với các chất độc trong công nghiệp và môi trường
  • Hạn chế sử dụng các loại thuốc có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản
  • Tập thể dục điều độ

Với phụ nữ

Có một số chiến lược giúp tăng khả năng mang thai:

  • Từ bỏ thuốc lá: Thuốc lá mang nhiều tác động tiêu cực đến khả năng sinh sản, chưa kể đến các tác hại khác đến người mẹ và thai nhi.
  • Tránh sử dụng rượu và tuyệt đối không sử dụng ma túy: Những chất này làm giảm khả năng thụ thai và mang thai khỏe mạnh. Không uống rượu hoặc sử dụng các chất kích thích.
  • Hạn chế cafein
  • Tập thể dục điều độ, thường xuyên
  • Tránh thừa cân quá mức