Đái tháo nhạt: Triệu chứng, nguyên nhân & Điều trị

241

Tổng quan

Đái tháo nhạt (Diabetes insipidus) là một chứng rối loạn không phổ biến gây mất cân bằng chất lỏng trong cơ thể. Sự mất cân bằng này dẫn tới việc sản xuất một lượng lớn nước tiểu khiến cơ thể cơ thể cảm thấy khát ngay cả khi đang uống thứ gì đó.

Mặc dù các thuật ngữ “đái tháo đường” và “đái tháo nhạt” nghe có vẻ liên quan đến nhau nhưng thực chất thì không. Bệnh đái tháo đường liên quan đến lượng đường trong máu cao và có thể ở dạng 1 hoặc 2, là một bệnh phổ biến thường được gọi là bệnh tiểu đường.

Bệnh đái tháo nhạt hiện không có cách chữa khỏi. Các phương pháp điều trị có thể làm giảm cơn khát, giảm lượng nước tiểu và ngăn ngừa mất nước.

benh dai thao nhat

Triệu chứng của đái tháo nhạt

Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh đái tháo nhạt bao gồm:

  • Cảm giác cực kỳ khát
  • Cơ thể sản xuất một lượng lớn nước tiểu nhạt
  • Thường xuyên tiểu đêm
  • Thích đồ uống lạnh

Với những bệnh nhân mắc đái tháo nhạt nghiêm trọng và phải uống nhiều nước, cơ thể họ có thể tạo ra tới gần 20 lít nước tiểu mỗi ngày. Một người trưởng thành khỏe mạnh thường đi tiểu trung bình từ 1 – 2 lít mỗi ngày.

Trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ mắc bệnh đái tháo nhạt có thể có các triệu chứng sau:

  • Tã ướt và nặng
  • Đái dầm nhiều
  • Khó ngủ
  • Sốt
  • Nôn mửa
  • Táo bón
  • Tăng trưởng chậm
  • Tụt cân

Nguyên nhân gây đái tháo nhạt

Bệnh đái tháo nhạt xảy ra khi cơ thể không thể cân bằng lượng chất lỏng trong cơ thể.

Thận lọc phần chất lỏng trong máu để loại bỏ các chất thải. Phần lớn chất lỏng dược quay trở lại máu trong khi chất thải và một lượng nhỏ chất lỏng tạo thành nước tiểu. Nước tiểu sau khi được lưu trữ tạm thời trong bàng quang sẽ được bài tiết ra khỏi cơ thể.

Một loại hormone được gọi là hormone chống lợi tiểu (ADH) hoặc vasopressin cần thiết để chất lỏng được lọc bởi thận quay trở lại máu.

ADH được tạo ra trong một phần của não được gọi là vùng dưới đồi và được lưu trữ trong tuyến yên. Các tình trạng gây ra sự thiếu hụt ADH hoặc ngăn chặn tác động của ADH dẫn đến sản xuất dư thừa nước tiểu.

Bệnh nhân đái tháo nhạt không thể cân bằng lượng chất lỏng một cách hợp lý. Nguyên nhân phụ thuộc vào loại bệnh đái tháo nhạt mắc phải, bao gồm:

  • Đái tháo nhạt trung ương: Tổn thương tuyến yên hoặc vùng dưới đồi do phẫu thuật, khối u, chấn thương vùng đầu hoặc bệnh tật có thể gây ra đái tháo nhạt trung ương do ảnh hưởng đến việc sản xuất, lưu trữ và giải phóng ADH thông thường. Một bệnh di truyền cũng có thể gây ra tình trạng này.
  • Đái tháo nhạt do thận: Xảy ra khi có một khiếm khuyết trong cấu trúc của thận khiến thận không thể phản ứng đúng với ADH. Khiếm khuyết có thể do rối loạn di truyền hoặc rối loạn thận mãn tính. Một số loại thuốc như lithium hoặc thuốc kháng vi rút như foscarnet (Foscavir) cũng có thể gây bệnh đái tháo nhạt do thận.
  • Polydipsia nguyên phát: Còn được gọi là bệnh đái tháo nhạt lưỡng tính, tình trạng gây ra lượng lớn nước tiểu loãng do uống quá nhiều nước. Tình trạng này có thể do tổn thương cơ chế điều hòa khát ở vùng dưới đồi hoặc liên quan đến bệnh tâm thần phân liệt.

Đôi khi, bệnh đái tháo nhạt xảy ra mà không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên ở một số người, rối loạn có thể là kết quả của phản ứng tự miễn dịch khiến hệ thống miễn dịch phá hủy các tế bào tạo ra vasopressin.

Các yếu tố rủi ro tăng nguy cơ mắc bệnh

Bệnh đái tháo nhạt do thận xuất hiện tại hoặc ngay sau khi sinh thường có nguyên nhân do di truyền làm thay đổi vĩnh viễn khả năng cô đặc nước tiểu của thận.

Bệnh đái tháo nhạt do thận thường ảnh hưởng đến nam giới, dù cho phụ nữ cũng có thể truyền gen này cho con họ.

Các biến chứng của đái tháo nhạt

Bệnh đái tháo nhạt có thể gây ra một số biến chứng như sau:

  • Mất nước: Đái tháo nhạt có thể khiến cơ thể bị mất nước và gây ra khô miệng, thay đổi độ đàn hồi của da, khát nước và mệt mỏi.
  • Mất cân bằng điện giải: Bệnh đái tháo nhạt có thể gây mất cân bằng các khoáng chất trong máu như natro, kali, vốn là các chất duy trì sự cân bằng chất lỏng trong cơ thể. Mất cân bằng điện giải có thể gây suy yếu cơ thể, buồn nôn, nôn mửa, ăn không ngon, chuột rút…

Chẩn đoán

Các xét nghiệm được sử dụng để chẩn đoán bệnh đái tháo nhạt bao gồm:

  • Thử nghiệm tước nước
  • Chụp cộng hưởng từ MRI
  • Sàng lọc di truyền

Điều trị

Các lựa chọn điều trị đái tháo nhạt phụ thuộc vào loại bệnh mắc phải:

Điều trị đái tháo nhạt trung ương

Bệnh nhân mắc đái tháo nhạt nhẹ có thể chỉ cần tăng lượng nước uống vào. Nếu tình trạng này là do bất thường ở tuyến yên hoặc vùng dưới đồi (như khối u) thì bác sĩ sẽ điều trị các bất thường đó.

Thông thường, tình trạng này được điều trị bằng một loại hormone tổng hợp gọi là desmopressin (DDAVP, Nocdurna). Thuốc này thay thế hormone chống lợi tiểu (ADH) bị thiếu và giảm sự đi tiểu. Desmopressin có thể sử dụng dưới dạng viên nén, xịt mũi hoặc tiêm.

Hầu hết mọi người vẫn tạo ra một số ADH dù số lượng có thể thay đổi hàng ngày. Vì vậy lượng desmopressin cần cũng có thể khác nhau. Dùng nhiều desmopressin hơn mức cần thiết có thể gây ra tình trạng giữ nước và làm giảm nồng độ natri trong máu.

Các loại thuốc khác cũng có thể được kê đơn như chlorpropamide.

Điều trị đái tháo nhạt do thận

Vì thận không phản ứng thích hợp với ADH trong dạng đái tháo nhạt này nên desmopressin sẽ không giúp ích được gì.

Thay vào đó, bác sĩ có thể sẽ chỉ định cho bệnh nhân một chế độ ăn ít muối để giảm lượng nước tiểu mà thận tạo ra. Bệnh nhân cũng có thể cần uống đủ nước để tránh mất nước.

Điều trị bằng thuốc hydrochlorothiazide có thể cải thiện các triệu chứng của bệnh. Mặc dù hydrochlorothiazide là một loại thuốc lợi tiểu  nhưng nó có thể làm giảm lượng nước tiểu ở một số người mắc đái tháo nhạt do thận.

Nếu các triệu chứng là do thuốc đang sử dụng, việc ngừng các loại thuốc này có thể hữu ích. Tuy nhiên hãy nói chuyện với bác sĩ trước khi thực hiện bất kỳ một phương án điều trị nào.

Điều trị đái tháo nhạt thai kỳ

Điều trị cho hầu hết những người bệnh đái tháo nhạt thai kỳ là sử dụng hormone tổng hợp desmopressin.

Điều trị Polydipsia nguyên phát

Không có phương pháp điều trị cụ thể nào cho dạng đái tháo nhạt này ngoài việc giảm lượng chất lỏng xuống.

Nếu tình trạng này có liên quan đến bệnh thâm thần, điều trị bệnh tâm thần có thể làm giảm các triệu chứng đái tháo nhạt.