Bệnh Zona thần kinh: Triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh

215

Tổng quan

Bệnh Zona thần kinh hay bệnh giời leo (Shingles) là một bệnh nhiễm trùng do virus gây ra các phát ban trên cơ thể, thường xuất hiện dưới dạng một dải mụn nước quanh thân và có thể xuất hiện bất kỳ đâu trên cơ thể.

Bệnh zona thần kinh do virus varicella zoster gây ra – cùng một loại virus gây bệnh thủy đậu. Sau khi bạn bị thủy đậu, virus sẽ không hoạt động trong mô thần kinh gần tủy sống và não của bạn. Nhiều năm sau, virus có thể tái hoạt động như bệnh zona.

Bệnh giời leo không phải là một tình trạng nguy hiểm đến tính mạng nhưng nó có thể gây đau đớn cho bạn.

Thuốc chủng ngừa có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh zona. Điều trị sớm giúp rút ngắn thời gian nhiễm bệnh zona và giảm nguy cơ biến chứng.

Biến chứng phổ biến nhất là đau dây thần kinh sau zone, gây đau do bệnh zona trong một thời gian dài sau khi mụn nước của bạn biến mất.

benh zona than kinh

Triệu chứng của bệnh zona thần kinh

Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh zona thần kinh thường chỉ ảnh hưởng đến 1 phần nhỏ của một bên cơ thể. Những dấu hiệu và triệu chứng này có thể bao gồm:

  • Đau, rát, tê hoặc ngứa văn.
  • Nhạy cảm
  • Phát ban đỏ bắt đầu vài ngày sau cơn đau
  • Các mụn nước chứa đầy chất lỏng dễ vỡ và đóng vảy
  • Ngứa

Một số triệu chứng hiếm gặp hơn bao gồm:

  • Sốt
  • Đau đầu
  • Nhạy cảm với ánh sáng
  • Mệt mỏi

Đau thường là triệu chứng đầu tiên của bệnh zona, với một số người, nó có thể trở nên dữ dội. Tùy thuộc vào vị trí của cơn đau, đôi khi bạn có thể nhầm lẫn với triệu chứng của các vấn đề ảnh hưởng đến tim, phổi hoặc thận.

Một số người bị đau do zona thần kinh nhưng không bị nổi phát ban.

Phát ban do bệnh zona thần kinh thường phát triển dưới dạng một dải mụn nước bao bọc xung quanh bên trái hoặc phải của cơ thể. Đôi khi phát ban do zona thần kinh xảy ra quanh một bên mắt hoặc một bên cổ hoặc mặt.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Hãy liên hệ bác sĩ ngay nếu bạn nghi ngờ mắc bệnh zona thần kinh, đặc biệt ở một trong các trường hợp sau:

  • Đau và phát ban xảy ra gần mắt, nếu không được điều trị, nhiễm trùng có thể khiến bạn bị tổn thương mắt vĩnh viễn
  • Người 60 tuổi có nguy cơ gặp các biến chứng từ bệnh zona thần kinh
  • Bạn hoặc người nhà bị suy giảm hệ thống miễn dịch (do ung thư, thuốc hoặc các bệnh mãn tính khác).
  • Vết phát ban lan rộng và gây đau

Nguyên nhân gây zona thần kinh

Bệnh zona thần kinh do virus varicella zoster gây ra nên bất kỳ ai từng bị thủy đậu đều có thể bị bệnh zona thần kinh.

Sau khi bạn khỏi bệnh thủy đậu, virus sẽ xâm nhập hệ thần kinh của bạn và có thể nằm im tại đó trong nhiều năm.

Cuối cùng, nó có thể kích hoạt bệnh và di chuyển dọc theo các đường thần kinh đến da của bạn và gây bệnh zona thần kinh. Tuy nhiên không phải ai bị thủy đậu cũng sẽ bị bệnh zona.

Lý do gây bệnh zona thần kinh không rõ ràng, có thể do khả năng miễn dịch với các bệnh nhiễm trùng bị suy giảm khi chúng ta lớn lên. Bệnh zona thần kinh phổ biến hơn ở người lớn tuổi và những người có hệ thống miễn dịch bị suy yếu.

Varicella-zoster là một phần thuộc nhóm virus được gọi là virus herpes bao gồm các virus gây mụn rộp ở môi, mụn rộp sinh dục.

Do vậy, bệnh zona thần kinh còn được gọi là herpes zoster. Tuy nhiên virus gây bệnh zona thần kinh không cùng một loại với virus gây mụn rộp hay mụn rộp sinh dục – một bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục.

Bệnh zona thần kinh có lây không?

Một người mắc bệnh zona thần kinh có thể lây virus varicella-zoster cho bất kỳ ai không có miễn dịch với bệnh thủy đậu.

Điều này thường xảy ra khi tiếp xúc trực tiếp với vết loét hở của phát ban zona. Tuy nhiên khi nhiễm bệnh, người đó sẽ bị bệnh thủy đậu chứ không phải bệnh zona thần kinh.

Bệnh thủy đậu có thể nguy hiểm với một số người. Cho đến khi các mụn nước zona của bạn đóng vảy, bạn có thể lây nhiễm và nên tránh tiếp xúc cơ thể với bất kỳ ai chưa mắc bệnh thủy đậu hoặc thuốc chủng ngừa bệnh thủy đậu, đặc biệt là những người có hệ miễn dịch suy yếu như phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh.

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc zona thần kinh

Bất kỳ ai từng mắc thủy đậu đều có thể bị bệnh zona thần kinh. Ngoài ra, một số yếu tố dưới đây làm tăng nguy cơ phát bệnh zona thần kinh bao gồm:

  • Người trên 50 tuổi: Bệnh zona thần kinh phổ biến nhất ở những người trên 50 tuổi.
  • Đang mắc một số bệnh làm giảm hệ thống miễn dịch như HIV/AIDS và ung thư
  • Đang điều trị ung thư: Xạ trị hoặc hóa trị khiến suy giảm sức đề kháng và là cơ hội để bệnh zona thần kinh phát triển.
  • Đang sử dụng một số loại thuốc: Các loại thuốc được thiết kế để ngăn chặn sự đào thải các cơ quan được cấy ghép có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh zona thần kinh cũng như việc sử dụng steroid kéo dài, như prednisone có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Các biến chứng của bệnh zona thần kinh

Các biến chứng do bệnh zona có thể bao gồm:

  • Đau dây thần kinh sau herpes: Cơn đau ở một số người bệnh do zona tiếp tục kéo dài sau khi các mụn nước đã hết. Tình trạng này được gọi là đau dây thần kinh postherpetic và nó xảy ra khi các sợi thần kinh bị tổn thương gửi thông điệp đau đớn từ da đến não của bạn một cách nhầm lẫn và phóng đại.
  • Suy giảm thị lực: Bệnh zona nằm trong hoặc xung quanh mắt có thể gây nhiễm trùng mắt và dẫn tới mất trị lực.
  • Các vấn đề về thần kinh: Tùy thuộc vào dây thần kinh nào bị ảnh hưởng, bệnh zona có thể gây viêm não, liệt mặt hoặc các vấn đề về thính giác hoặc mất thăng bằng.
  • Nhiễm trùng da: Các mụn nước không được điều trị đúng cách có thể là môi trường cho vi khuẩn phát triển và gây nhiễm trùng da.

Chẩn đoán

Bệnh zona thường được chẩn đoán dựa trên tiền sử đau ở một bên cơ thể, cùng với phát ban và mụn nước.

Bác sĩ cũng có thể lấy mô hoặc nuôi cấy các mụn nước để kiểm tra trong phòng thí nghiệm.

Điều trị

Hiện nay vẫn chưa có cách để chữa khỏi bệnh zona thần kinh nhưng chúng ta có thể điều trị để giảm nguy cơ biến chứng. Những loại thuốc bác sĩ có thể kê cho bạn bao gồm:

  • Acyclovir (Zovirax)
  • Famciclovir
  • Valacyclovir (Valtrex)

Bệnh zona có thể gây đau dữ dội, vì vậy bác sĩ cũng có thể kê đơn:

  • Miếng dán thẩm thấu qua da Capsaicin (Qutenza)
  • Thuốc chống co giật như gabapentin (Neurontin)
  • Thuốc chống trầm cảm ba vòng như amitriptyline
  • Các tác nhân gây tê như lidocain, được phân phối qua kem, gel, thuốc xịt hoặc miếng dán da
  • Thuốc tiêm bao gồm corticosteroid và thuốc gây tê cục bộ

Bệnh zona thường kéo dài từ hai đến sáu tuần. Hầu hết mọi người chỉ bị zona một lần, nhưng có thể bị hai hoặc nhiều lần.

Các biện pháp khắc phục tại nhà

Tắm nước mát hoặc chườm mát, ướt lên mụn nước có thể giúp giảm ngứa và đau. Và, nếu có thể, hãy cố gắng giảm bớt căng thẳng trong cuộc sống.

Phòng ngừa bệnh zona thần kinh

Thuốc chủng ngừa bệnh zona có thể giúp ngăn ngừa bệnh zona. Những người đủ điều kiện để tiêm nên chủng ngừa bệnh.

Các tác dụng phụ thường gặp nhất của một trong hai loại thuốc chủng ngừa bệnh zona thần kinh là gây mẩn đỏ, đau nhức, sưng và ngứa tại vị trí tiêm và đau đầu.

Thuốc chủng ngừa bệnh zona không đảm bảo rằng bạn sẽ không bị bệnh zona. Nhưng vắc-xin này có thể sẽ làm giảm quá trình và mức độ nghiêm trọng của bệnh và giảm nguy cơ đau dây thần kinh sau phẫu thuật.

Thuốc chủng ngừa bệnh zona chỉ được sử dụng như một chiến lược phòng ngừa. Nó không nhằm mục đích điều trị những người hiện đang mắc bệnh. Nói chuyện với bác sĩ của bạn về lựa chọn phù hợp với bạn.