Sỏi thận: Triệu chứng, nguyên nhân và điều trị

10

Tổng quan

Sỏi thận (hay sỏi niệu) là những chất cặn cứng được tạo thành từ khoáng chất và muối bên trong thận.

Chế độ ăn uống, thừa cân, một số tình trạng sức khỏe, một số chất bổ sung và thuốc là những nguyên nhân có thể gây sỏi thận.

Sỏi thận ảnh hưởng đến bất kỳ bộ phận nào của đường tiết niệu, từ thận cho tới bàng quang. Thông thường, sỏi hình thành khi nước tiểu trở nên cô đặc, tạo điều kiện cho các khoáng chất dính với nhau và kết tinh lại.

Sỏi thận là tình trạng gây đau đơn cho người bệnh nhưng thường không gây tổn thương vĩnh viễn nếu được phát hiện kịp thời.

Tùy thuộc vào tình trạng bệnh mà có phương án điều trị sỏi thận phù hợp, từ uống thuốc giảm đau, uống nhiều nước để loại bỏ sỏi hoặc có thể cần tới phẫu thuật.

Bác sĩ có thể đề nghị điều trị dự phòng để giảm nguy cơ tái phát sỏi thận nếu bệnh nhân có nhiều nguy cơ tái phát sỏi thận.

benh soi than

Triệu chứng của bệnh sỏi thận

Sỏi thận thường không gây ra các triệu chứng gì cho đến khi nó di chuyển trong thận hoặc đi vào một trong các niệu quản (ống nối thận với bàng quang).

Nếu sỏi thận mắc kẹt trong niệu quản, nó có thể cản trở dòng chảy của nước tiểu và khiến thận sưng lên, niệu quản co thắt và gây đau. Tại thời điểm đó, người mắc sỏi thận có thể thấy các triệu chứng sau:

  • Đau dữ dội, đau nhói bên hông và lưng, dưới xương sườn
  • Đau lan xuống bụng dưới và háng
  • Đau từng đợt với cường độ khác nhau
  • Đau hoặc cảm thấy nóng rát khi tiểu

Các dấu hiệu và triệu chứng khác có thể bao gồm:

  • Nước tiểu có màu hồng, đỏ hoặc nâu
  • nước tiểu đục, có mùi hôi
  • Tiểu nhiều, thường xuyên hơn bình thường hoặc tiểu rắt
  • Buồn nôn và ói mửa
  • Sốt và ớn lạnh nếu bị nhiễm trùng

Các cơn đau do sỏi thận có thể thay đổi vị trí hoặc cường độ khi sỏi thận di chuyển qua đường tiết niệu.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Hẹn khám với bác sĩ ngay nếu bạn thấy xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào đáng lo ngại.

Nguyên nhân gây sỏi thận

Sỏi thận thường không có nguyên nhân xác định cụ thể dù một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Sỏi thận hình thành khi nước tiểu chứa nhiều chất tạo tinh thể như canxi, oxalat và axit uric hơn là lượng chất lỏng hơn nước tiểu. Đồng thời cũng có thể do nước tiểu có thể thiếu chất ngăn cản các tinh thể kết dính với nhau, tạo môi trường lý tưởng để hình thành sỏi thận.

Các loại sỏi thận

Biết được loại sỏi mắc phải giúp chúng ta xác định nguyên nhân và cách giảm nguy cơ mắc thêm.

Các loại sỏi thận bao gồm:

1. Sỏi canxi

Hầu hết sỏi thận là sỏi canxi, thường ở dạng canxi oxalat. Oxalate là một chất được tạo ra hàng ngày bởi gan hoặc được hấp thụ từ chế độ ăn uống. Một số loại trái cây và rau quả như các loại hạt, sô cô la có hàm lượng oxalat cao.

Các yếu tố ăn uống, vitamin D liều cao, phẫu thuật nối ruột và một số bệnh rối loạn chuyển hóa có thể làm tăng nồng độ canxi hoặc oxalat trong nước tiểu.

Sỏi canxi cũng có thể xuất hiện dưới dạng canxi phophat. Loại sỏi này thường gặp hơn ở người mắc các tình trạng về chuyển hóa như nhiễm toan ống thận. Nó cũng có thể được kết hợp với một số loại thuốc được sử dụng để điều trị chứng đau nửa đầu hoặc động kinh như topiramate (Topamax, Trokendi XR, Qudexy XR).

2. Sỏi Struvite

Sỏi struvite hình thành để phản ứng với tình trạng nhiễm trùng đường tiết niệu. Những viên sỏi này có thể phát triển nhanh chóng và trở nên khá lớn, đôi khi có ít triệu chứng và cảnh báo.

3. Sỏi axit uric

Sỏi axit uric có thể hình thành ở những người mất quá nhiều nước do tiêu chảy mãn tính hoặc kém hấp thu, những người ăn chế độ ăn giàu protein và người mắc bệnh tiểu đường hoặc hội chứng chuyển hóa.

Một số yếu tố di truyền cũng có thể làm tăng nguy cơ bị sỏi axit uric.

4. Sỏi cystine

Những viên sỏi nauyf hình thành ở những người mắc chứng rối loạn di truyền gọi là chứng cystin niệu khiến thận bài tiết quá nhiều một loại axit amin cụ thể.

Các yếu tố rủi ro tăng nguy cơ mắc bệnh

Các yếu tố làm tăng nguy cơ phát triển sỏi thận bao gồm:

  • Gen di truyền
  • Thiếu nước: Người không uống đủ nước mỗi ngày có nguy cơ bị sỏi thận cao hơn bình thường. Những người sống ở vùng có khí hậu khô, ấm và những người đổ nhiều mồ hôi có nguy cơ bị sỏi thận hơn.
  • Một số chế độ ăn kiêng: Người ăn nhiều protein, muối và đường có thể tăng nguy cơ bị sỏi thận, đặc biệt là giàu natri. Quá nhiều muối trong chế độ ăn sẽ làm tăng lượng canxi mà thận phải lọc và làm tăng đáng kể nguy cơ sỏi thận.
  • Béo phì
  • Các bệnh tiêu hóa và phẫu thuật: Phẫu thuật cắt dạ dày, bệnh viêm ruột hoặc tiêu chảy mãn tính có thể gây ra những thay đổi trong quá trình tiêu hóa và ảnh hưởng đến sự hấp thụ canxi và nước trong cơ thể, làm tăng lượng chất tạo sỏi trong nước tiểu.
  • Một số tình trạng sức khỏe như nhiễm toan ống thận, cystin niệu, cường cận giáp và nhiễm trùng đường tiết niệu nhiều lần có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận.
  • Tác dụng của một số loại thuốc: Sử dụng quá mức vitamin C, thực phẩm chức năng, thuốc nhuận tràng, thuốc kháng axit dựa trên canxi mà một số loại thuốc dùng để điều trị chứng đau nửa đầu, thuốc trị trầm cảm có thể làm tăng nguy cơ bị sỏi thận.

Chẩn đoán

Các xét nghiệm có thể được sử dụng để chẩn đoán sỏi thận bao gồm:

  • Xét nghiệm máu
  • Xét nghiệm nước tiểu
  • Chụp cắt lớp vi tính CT hoặc chụp X-quang bụng
  • Phân tích sỏi thu được từ việc lọc nước tiểu qua lưới lọc

Điều trị

Sỏi thận có thể điều trị với nhiều phương pháp khác nhau, tùy thuộc vào loại sỏi và nguyên nhân gây bệnh.

Điều trị sỏi nhỏ với các triệu chứng nhẹ

Hầu hết sỏi thận nhẹ sẽ không cần điều trị xâm lấn, các phương pháp có thể sử dụng bao gồm:

  • Uống nhiều nước giúp làm loãng nước tiểu
  • Sử dụng thuốc giảm đau như ibuprofen (Advil, Motrin IB) hoặc naproxen sodium (Aleve)
  • Các liệu pháp y tế: Bác sĩ có thể cho bạn sử dụng một số loại thuốc giúp loại bỏ sỏi thận như thuốc chẹn alpha, làm giãn các cơ trong niệu quản, giúp loại bỏ sỏi thận nhanh và ít đau hơn. Một số loại thuốc chẹn alpha bác sĩ có thể khuyến nghị như tamsulosin (Flomax) kết hợp thuốc dutasteride và tamsulosin (Jalyn).

Điều trị sỏi lớn với triệu chứng nặng

Sỏi thận quá lớn khi đào thải ra ngoài hoặc gây chảy máu, tổn thương thận hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu liên tục và cần điều trị. Các phương pháp điều trị có thể sử dụng như:

  • Sử dụng sóng âm thanh để phá vỡ sỏi
  • Phẫu thuật để loại bỏ sỏi trong thận
  • Sử dụng ống soi để loại bỏ sỏi
  • Phẫu thuật tuyến cận giáp

Phòng ngừa

Phòng ngừa sỏi thận có thể bao gồm sự kết hợp giữa sử dụng thuốc và thay đổi lối sống.

Bạn có thể ngăn ngừa sỏi thận với các biện pháp thay đổi lối sống như:

  • Uống nhiều nước mỗi ngày
  • Hạn chế đồ ăn giàu oxalat
  • Ăn đồ ăn ít muối và đạm động vật
  • Ăn thực phẩm giàu canxi, không sử dụng thực phẩm bổ sung canxi.

Hãy nhờ bác sĩ tư vấn hoặc một chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng một chế độ ăn uống phù hợp.

Xem thêm: Bệnh sỏi thận nên kiêng ăn gì?

Ngoài ra, một số bệnh nhân sỏi thận có thể cần sử dụng thuốc để kiểm soát lượng khoáng chất và muối có trong nước tiểu.

Loại thuốc mà bác sĩ kê đơn sẽ phụ thuộc vào loại sỏi thận người bệnh mắc phải.