Khí phế thũng: Triệu chứng, nguyên nhân và điều trị bệnh

255

Tổng quan

Khí phế thũng (Emphysema) là một tình trạng ở phổi gây khó thở khi các túi khí trong phổi  còn gọi là phế nang) bị tổn thương.

Theo thời gian, các bức tường bên trong của các túi khí yếu đi và vỡ ra – tạo ra các khoảng không khí lớn hơn thay vì nhiều túi khí nhỏ. Điều này làm giảm diện tích bề mặt của phổi và giảm lượng oxy đi vào máu của bạn.

Khi bạn thở ra, các phế nang bị tổn thương không hoạt động bình thường và không khí cũ bị giữ lại, không còn chỗ cho không khí trong lành, giàu oxy đi vào.

Hầu hết những người bị khí phế thũng cũng bị viêm phế quản mãn tính – tình trạng viêm các ống phế quản, dẫn tới ho dai dẳng.

Khí phế thũng và viêm phế quản mãn tính là hai điều kiện tạo nên bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD). Hút thuốc lá là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh COPD. Điều trị có thể làm chậm sự tiến triển của bệnh nhưng không thể chữa trị hoàn toàn.

benh khi phe thung

Triệu chứng của khí phế thũng

Bạn có thể bị khí phế thũng trong nhiều năm mà không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào. Triệu chứng chính của khí phế thũng là khó thở, thường nặng dần lên.

Khí phế thũng cuối cùng gây ra khó thở ngay cả khi bạn đang nghỉ ngơi.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Hãy đến gặp bác sĩ nếu bạn bị khó thở không rõ nguyên nhân trong vài tháng, đặc biệt nếu nó trở nên tồi tệ hơn hoặc nó cản trở các hoạt động hàng ngày của bạn. Đừng phớt lờ nó bằng cách tự nhủ rằng đó là do bạn đang già đi hoặc mất dáng. Tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức nếu:

  • Bạn khó thở đến mức không thể leo cầu thang
  • Môi hoặc móng tay của bạn dần chuyển sang màu xanh lam hoặc xám khi gắng sức làm gì đó
  • Không tỉnh táo về tinh thần

Nguyên nhân gây khí phế thũng

Nguyên nhân chính của khí phế thũng là do tiếp xúc lâu dài với các chất gây kích ứng trong không khí, bao gồm:

  • Khói thuốc lá
  • Ô nhiễm không khí
  • Khói và bụi hóa học

Hiếm khi, khí phế thũng xảy ra do sự thiếu hụt di truyền của một loại protein bảo vệ các cấu trúc đàn hồi trong phổi. Nó được gọi là khí thũng do thiếu alpha-1-antitrypsin.

Các yếu tố tăng nguy cơ mắc khí phế thũng

Các yếu tố làm tăng nguy cơ phát triển bệnh khí thũng bao gồm:

  • Hút thuốc lá: Những người hút thuốc lá, xì gà, tẩu thuốc, vape là những người có nguy cơ cao bị khí phế thũng.
  • Tuổi tác: Mặc dù tổn thương phổi xảy ra trong bệnh khí thũng phát triển dần dần, hầu hết những người bị bệnh khí thũng liên quan đến thuốc lá bắt đầu có các triệu chứng của bệnh trong độ tuổi từ 40 đến 60.
  • Tiếp xúc nhiều với khói thuốc: Khói thuốc thụ động là loại khói bạn vô tình hít phải từ thuốc lá, tẩu, xì gà của người khác. Tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động làm gia tăng nguy cơ bị khí phế thũng.
  • Người làm nghề tiếp xúc nhiều với khói hoặc bụi: Nếu bạn hít phải khói từ một số hóa chất hoặc bụi từ ngũ cốc, bông, gỗ hoặc các sản phẩm khai thác mỏ, bạn có nhiều khả năng bị bệnh khí phế thũng.
  • Tiếp xúc với ô nhiễm như khói từ nhiên liệu sưởi ấm, khói xe… cũng làm tăng nguy cơ bị khí phế thũng.

Các biến chứng của khí phế thũng

Những người bị khí phế thũng cũng có nhiều khả năng gặp các vấn đề sau:

  • Khí tràn màng phổi: Căn bệnh có thể đe dọa tới tính mạng những người bị khí phế thũng nặng do chức năng của phổi bị tổn thương dù cho không có nhiều khả năng nhưng mức độ nghiêm trọng cao.
  • Các vấn đề về tim: Khí phế thũng làm tăng áp lực trong các động mạch kết nối tim và phổi. Điều này có thể gây ra tình trạng rối loạn nhịp tim do một phần của của tim giãn ra và suy yếu dần.
  • Để lại các lỗ lớn trên phổi: Một số người bị khí phế thũng phát triển các khoảng trống trong phổi được gọi là bullae. Chúng có thể lớn bằng nửa lá phổi. Ngoài việc giảm không gian phổi có thể mở rộng, bullae quá lớn có thể làm tăng nguy cơ làm tràn khí màng phổi.

Chẩn đoán

Để xác định xem bạn có bị khí phế thũng hay không, bác sĩ sẽ hỏi bệnh sử và khám sức khỏe và có thể đề nghị nhiều loại xét nghiệm.

Kiểm tra hình ảnh

Chụp X-quang ngực có thể giúp hỗ trợ chẩn đoán bệnh khí phế thũng tiến triển và loại trừ các nguyên nhân khác gây khó thở. Nhưng chụp X-quang phổi cũng có thể cho thấy những phát hiện bình thường nếu bạn bị khí phế thũng.

Chụp cắt lớp vi tính (CT) kết hợp hình ảnh X-quang được chụp từ nhiều hướng khác nhau để tạo ra hình ảnh mặt cắt của các cơ quan nội tạng. Chụp CT có thể hữu ích để phát hiện và chẩn đoán khí phế thũng. Bạn cũng có thể chụp CT nếu bạn là ứng cử viên cho phẫu thuật phổi.

Xét nghiệm

Máu lấy từ động mạch ở cổ tay của bạn có thể được kiểm tra để xác định phổi của bạn truyền oxy vào trong và loại bỏ carbon dioxide ra khỏi máu của bạn tốt như thế nào.

Kiểm tra chức năng phổi

Các xét nghiệm không xâm lấn này đo lường lượng không khí mà phổi của bạn có thể chứa và mức độ không khí lưu thông vào và ra khỏi phổi của bạn. Họ cũng có thể đo lường mức độ phổi của bạn cung cấp oxy cho máu của bạn. Một trong những bài kiểm tra phổ biến nhất sử dụng một dụng cụ đơn giản gọi là phế dung kế mà bạn thổi vào.

Điều trị

Khí phế thũng và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính không thể chữa khỏi, nhưng các phương pháp điều trị có thể giúp làm giảm các triệu chứng và làm chậm sự tiến triển của bệnh.

Điều trị bằng thuốc

Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng, bác sĩ có thể kê đơn cho bạn:

  • Thuốc giãn phế quản: Giúp giảm ho, khó thở và các vấn đề về hô hấp bằng cách làm giãn các đường thở bị co thắt.
  • Steroid dạng bình xịt: Thuốc corticosteroid hít dưới dạng bình xịt làm giảm viêm và có thể giúp giảm khó thở.
  • Thuốc kháng sinh: Nếu bạn bị nhiễm trùng do vi khuẩn, như viêm phế quản cấp tính hoặc viêm phổi, thuốc kháng sinh là thích hợp.

Trị liệu

  • Phục hồi chức năng phổi: Một chương trình phục hồi chức năng phổi có thể dạy bạn các bài tập và kỹ thuật thở có thể giúp giảm khó thở và cải thiện khả năng tập thể dục của bạn.
  • Liệu pháp dinh dưỡng: Bạn cũng sẽ nhận được lời khuyên về chế độ dinh dưỡng hợp lý. Trong giai đoạn đầu của khí phế thũng, nhiều người cần giảm cân, trong khi những người bị khí phế thũng giai đoạn cuối thường cần tăng cân.
  • Oxy bổ sung: Nếu bạn bị khí phế thũng nghiêm trọng với lượng oxy trong máu thấp, sử dụng oxy thường xuyên tại nhà và khi bạn tập thể dục có thể giúp giảm nhẹ. Nhiều người sử dụng oxy 24 giờ một ngày. Nó thường được sử dụng qua một ống hẹp vừa với lỗ mũi của bạn.

Phẫu thuật

Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của khí phế thũng, bác sĩ có thể đề xuất một hoặc nhiều loại phẫu thuật khác nhau, bao gồm:

  • Phẫu thuật giảm thể tích phổi: Trong thủ tục này, bác sĩ phẫu thuật loại bỏ các nêm nhỏ của mô phổi bị tổn thương. Loại bỏ các mô bị bệnh giúp các mô phổi còn lại mở rộng và hoạt động hiệu quả hơn và giúp cải thiện hô hấp.
  • Ghép phổi: Ghép phổi là một lựa chọn nếu bạn bị tổn thương phổi nghiêm trọng và các lựa chọn khác đã thất bại.

Các biện pháp khắc phục tại nhà

Nếu bạn bị khí phế thũng, bạn có thể thực hiện một số bước để ngăn chặn sự tiến triển của nó và để bảo vệ bản thân khỏi các biến chứng:

  • Từ bỏ thuốc lá: Đây là biện pháp quan trọng nhất bạn có thể thực hiện cho sức khỏe tổng thể của mình và là biện pháp duy nhất có thể ngăn chặn sự tiến triển của bệnh khí thũng. Tham gia chương trình cai thuốc lá nếu bạn cần giúp đỡ từ bỏ thuốc lá. Tránh khói thuốc thụ động càng nhiều càng tốt.
  • Tránh các chất kích thích hô hấp khác: Chúng bao gồm khói từ sơn và khí thải ô tô, một số mùi nấu ăn, một số loại nước hoa, thậm chí cả nến và hương đang cháy. Thay đổi bộ lọc lò và máy điều hòa không khí thường xuyên để hạn chế chất ô nhiễm.
  • Tập thể dục thường xuyên: Cố gắng đừng để các vấn đề về hô hấp khiến bạn không thể tập thể dục thường xuyên, điều này có thể làm tăng dung tích phổi của bạn một cách đáng kể.
  • Bảo vệ bản thân trước thời tiết lạnh lạnh. Không khí lạnh có thể gây co thắt các đoạn phế quản, khiến bạn càng khó thở hơn. Khi thời tiết lạnh, hãy đeo khăn mềm hoặc mặt nạ chống lạnh – có bán ở hiệu thuốc – lên miệng và mũi trước khi ra ngoài, để làm ấm không khí đi vào phổi của bạn.
  • Tiêm chủng theo khuyến cáo.: Đảm bảo tiêm phòng cúm và viêm phổi hàng năm theo lời khuyên của bác sĩ.
  • Ngăn ngừa nhiễm trùng đường hô hấp. Cố gắng hết sức để tránh tiếp xúc trực tiếp với những người bị cảm lạnh hoặc cúm. Nếu bạn phải hòa nhập với nhóm đông người trong mùa lạnh và cúm, hãy đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên và mang theo một chai nhỏ nước rửa tay có cồn để sử dụng khi cần thiết.

Phòng ngừa

Để ngăn ngừa khí phế thũng, không hút thuốc và tránh hít phải khói thuốc. Đeo khẩu trang để bảo vệ phổi nếu bạn làm việc với khói hoặc bụi hóa chất.